Адзін раз Марку жаніць

 

                                                            Аляксей Якімовіч

Адзін раз Марку жаніць

Мастацкі гіпотэз

 

У беларускай вёсачцы Парэчча жыў стары халасцяк Марка. Яго сябры даўно пажаніліся, дзяцей завялі, а ён каля бацькоў аціраўся, трымаўся.

Не раз прасілі яны яго:

-- Сыночак, жаніся. На ўнукаў хочам паглядзець.

-- Не, не! – аднекваўся Марка. – Сям’я не для мяне.

-- Пастарэем мы, заняможам. Што тады будзеш рабіць?

-- Калі тое яшчэ будзе! – казаў Марка і з хаты на двор уцякаў, каб не чуць гэтых угавораў.

Аднойчы яго бацька Сымон свайму аднавяскоўцу Міколу паскардзіўся:

-- Не хоча жаніцца сын, не слухае нас. Можа, ты нам што-небудзь параіш?

-- У яго, здаецца, дзяўчына ёсць, -- успомніў Мікола.

-- Ёсць. Пётрусёва Ганна. Бывае, ходзяць разам, на вячорках гуляюць. Падабаецца яна яму, а замуж браць не хоча, баіцца. Можа, ты яго ажэніш?.. Цябе многія за свата бяруць… Дапамажы, калі ласка.

Мікола падумаў крыху і прагаварыў:

-- Ажаніў бы… А калі потым сварка ў іх распачнецца?.. Я буду вінаваты.

Сымон схапіў Міколу за рукаў. Відаць, спалохаўся, што ўцячэ ён.

-- Не распачнецца!.. Не будзеш вінаваты!.. Дапамажы!.. Век буду помніць!

                                          Стаіць Сымон,

                                          На Міколу пазірае.

                                          Не ведае, ці той

                                          Яму паспрыяе.                                     

Мікола рукою рассек паветра.                         

-- Было не было!.. Адзін раз Марку жаніць!.. Дапамагу!..

-- Адзін, толькі адзін раз! Два разы не трэба! – ажно праслязіўся Сымон.

На другі дзень Мікола сустрэў Марку на вуліцы і распачаў размову:

-- Чуў, што жэнішся ты!

Марка ўстрапянуўся.

-- Ад каго чулі?

-- Сарока на хвасце прынесла, -- засмяяўся Мікола і прагаварыў: -- Старых халасцякоў у войска забіраюць. Цар загадаў. Чуў?

                                           Разгубіўся Марка,

                                           Рот адкрыў.

                                           Яго Мікола

                                           Моцна здзівіў.

-- Не чуў, значыць?                                                                                        

-- Я адзін сын у бацькоў. А адзінага сына ў войска не забіраюць, -- прабубніў Марка.

-- Раней не забіралі, а цяпер забіраюць. Учора ў горадзе  на базары быў. Там казалі. На базары ўсё ведаюць. Хіба не так?

Многія навіны ў вёску з гарадскога базара прыносілі. Таму мусіў пагадзіцца стары халасцяк.

-- На базары ведаюць.

-- Чуў, што з Ганнай ты ходзіш, -- з іншага боку стаў заходзіць Мікола.

Марка, як хлапчук, апусціў галаву.

-- Ходзім калі-нікалі.

-- Падабаецца яна табе?

-- Калі б не падабалася, то не хадзіў бы, -- як на духу, прызнаўся Марка.

А Мікола наступае, не дае яму апамятацца.

-- Сватоў да яе пасылай. Я буду сватам, калі не зганьбуеш.

Марка пацепнуў плячыма і ціха прагаварыў:

-- Баюся сямейнага жыцця, дзядзька Мікола. Не атрымаецца яно ў мяне. Не прывык.

Як роўню, Мікола ляпнуў Марка па плячы.

-- Атрымаецца, прывыкнеш. Некалі дзякуй скажаш мне.

Марка крыху павесялеў, усміхнуўся.

-- Няўжо?

-- Не хочаш жаніцца – у войска ідзі, цару да сівых валасоў паслужы.

Марка добра ведаў, што многія салдаты з царскага войска не вяртаюцца ў вёску: гінуць, ваюючы.

-- Я ўжо неяк думаў, -- пачаў ён, -- што сватоў да Ганны трэба паслаць. Яна, мабыць, чакае іх.

-- Яшчэ як чакае!– усклікнуў Мікола. – Бярэш мяне за свата?

-- Бяру, – прашаптаў хлапец.

Вось так Мікола Марка ажаніў.  А сярод людзей прыжыўся выраз адзін раз Марку жаніць. Так яны звычайна вымаўляюць, калі прымаюць канчатковае рашэнне.

 

Надрукаваны ў кнізе “Нязваныя госці”.

Якімовіч, А. М. Нязваныя госці : прыгодніцка-гістарычная аповесць, мастацкія гіпотэзы, вершы, прыпеўкі для настрою / Аляксей Якімовіч. – Мінск : Беларусь, 2022. – 199 с.