Аляксей Якімовіч
Казка пра мову
Гаі, пушчы,
дубровы --
Гэта словы нашай мовы.
Прапала мова. Цёмнай
ноччу згінула.
Не занепакоіліся людзі,
не сталі яе шукаць. Праўда, стары скрыпач Янка ў міліцыю хацеў звярнуцца, ды
адгаварылі яго суседзі.
Неяк пайшоў стары Янка
ў лес і ў густым бярозавым гаёчку ўбачыў мову. Яна сядзела на парослым зялёным
мохам пагорачку і пазірала на неба. Там павольна плылі ўдалеч хмаркі, падобныя
да незвычайных белых баранчыкаў.
Янка нясмела кашлянуў.
Мова ўстрапянулася і пусцілася наўцёкі, спалохалася, як лясная казулька, якая
баіцца чалавека.
Бяжыць, бяжыць,
бяжыць,
Не ведае, дзе дзецца,
Убачыўшы людзей,
Быліначкай трасецца.
Не вытрываў Янка і
гукнуў:
Ты, мова, не бяжы,
Былінкай не трасіся.
Убачыўшы мяне,
Лагодна усміхніся!
Пачула мова, спынілася
і з аглядкай наблізілася да Янкі.
“Створанаму людзьмі,
хочацца вярнуцца да людзей”, -- падумаў Янка і распачаў гаворку:
-- Тут, у цяністым
лясным гушчары, табе добра, мова?
-- Някепска, здаецца.
Прыслухайся і шмат пачуеш ты, -- адказала мова.
Прыслухаўся Янка.
Паміж дрэў свежы ветрык
прабег, з зялёнымі лісточкамі пагуляў, пагутарыў, Янкаў твар палашчыў.
“Цый-лі, цый-лі,
цый-лі…” – данеслася да старога скрыпача звонкае шчабятанне чыжа з хрыплым
заканчэннем: -- Цыві-ціві-цыві-ціві-кее…”
“Фіць-пілі-фіць,
фіць-пілі-фіць, фіць-пілі-фіць…” – паклікаў вострадзюбага чыжа прыгожы,
стракаты шчыгол і, не дачакаўшыся, засвістаў, затрашчаў: -- Шчыгліт- шчыгліт-
шчыгліт…”
А шэра-карычневая
канаплянка падала голас, як пры небяспецы: “Рррыў- рррыў-рррыў…”
Разгладзіліся маршчыны
на шчаках у Янкі, блакітнымі, як кветкі васількі, вачыма ён паглядзеў на мову:
-- Сапраўды, някепска
тут. Але хочацца пачуць ад цябе: чаму ты ад людзей уцякла?
Уздыхнула мова.
-- Смяяліся з мяне
людзі.
-- Якія людзі?
-- І чужыя, і свае.
-- Спалохалася іх, у
лесе вырашыла схавацца?
-- Потым пачалі біць
мяне. Некаторыя нават нагамі тапталі, -- паскардзілася мова.
На вочы Янкі
навярнуліся горкія слёзы, затапілі вочы, як вада ўвесну затапляе шырокі заліўны
луг, вырваўшыся са свайго імклівага рэчышча.
-- Ты стаяў бы і цярпеў
бы? – звярнулася да Янкі мова.
-- Мабыць, пабег бы
куды-небудзь, -- выказаўся Янка і нечакана прапанаваў: -- Давай разам песню
заспяваем, мова!
-- Якую? – зацікавілася
мова.
-- Нашу, пра рэчаньку,
-- прамовіў Янка і зацягнуў:
Ой, рэчанька,
рэчанька,
Чаму ж ты няпоўная?
Люлі, люлі, люлі,
Чаму ж ты няпоўная?
Ажывілася мова і
падхапіла:
Чаму ж ты няпоўная,
З беражком няроўная?
Люлі, люлі, люлі,
З
беражком няроўная.
А як жа мне поўнай быць,
З беражкамі роўнай плыць?
Люлі, люлі, люлі,
З беражкамі роўнай плыць?
Паляцела, панеслася,
гаючай беларускай крынічкай палілася па лесе песня пра беларускую рэчаньку.
-- Ты вернешся да
людзей? -- скончыўшы спяваць, запытаўся
ў мовы Янка.
-- Вярнуся, калі людзі
вернуцца да мяне, -- сказала мова.
